De toekomst van het papieren boek en de boekenbranche in het online/digitale tijdperk houdt de gemoederen bezig. Guy Verhofstadt hield een warm pleidooi voor het papieren boek dat naar zijn mening niet zal verdwijnen. Francisco van Jole reageerde op dit pleidooi met de pakkende titel: ‘De onvermijdelijke dood van het papieren boek’.
Het stuk van deed de nodige stof opwaaien, de boekenbranche was in zijn ziel geraakt. Joost Baars reageerde met ‘De blinde vlek van Francisco van Jole en het boekenvak’ en Gerrit Komrij schreef in een NRC column ‘Van Jolens last tango’ al zijn woede van zich af.
Van Jole zet een scherpe, uitgesproken stelling neer. Dat moet ook wel want genuanceerde artikelen worden niet opgemerkt. De vraag is of hij gelijk heeft en dat het papieren boek gaat verdwijnen? Het is een beetje hoe je het bekijkt.
Voorafgaand aan mijn betoog wil ik stellen dat we overgaan van een samenleving waarin ‘bezit van’ centraal staat naar een samenleving waarin ‘toegang tot’ centraal staat. Voor ‘toegang tot’ moeten nog verdienmodellen worden uitgevonden, dit werkt sterk vertragend op de overgang.
De functie van het boek bestrijkt drie gebieden. Kennis, vermaak en kunst. Zal in al deze gebieden het papieren boek het meeste voordeel bieden? Dat is maar de vraag.
Kennis neemt voortdurend toe en inzichten over kennisoverdracht veranderen snel. Het e-book wint het hier duidelijk van het papieren boek. Veranderende inzichten kunnen met het e-book veel sneller worden doorgevoerd dan met het papieren boek.
Een boek dat je leest voor je plezier daar hecht je niet zo aan. Gemak staat voorop. Een e-book heeft in deze situatie duidelijk voordelen. Een e-book meenemen voor onderweg is vaak minder gezeul dan een papieren boek en op vakantie kun je er zonder moeite een paar extra meenemen,.
Kunst, of in het geval van het boek, literatuur is emotie. Een mooi boek wil je bezitten, in je boekenkast hebben staan. Het zegt iets over wie je bent. Hier is het papieren boek duidelijk in het voordeel. Het gepassioneerde pleidooi van Guy Verhofstadt gaat vooral over dit gebied -de kunst- dat het boek bestrijkt. Op dit gebied ben ik het met hem eens, het boek zal niet verdwijnen. Er zullen altijd papieren boeken verschijnen die onze waardering voor een schrijver of een werk van hem tot uitdrukking brengen.
Zit Francisco er dan naast? Het is, als gezegd, hoe je het bekijkt. Het papieren boek zal altijd uitdrukking blijven geven aan onze waardering voor het schrijversvak. Maar de inmense rol van het boek als kennisverspreider en aanzetter tot revoluties en verandering, die rol is definitief voorbij.
Een leven zonder papieren boek; ik zou het mij niet voor kunnen stellen. Het feit dat muziek op vinyl weer meer populair en verkocht wordt geeft voldoende hoop dat ook papieren boeken nog lang niet uit zicht zijn.
Dag Paul. Dank voor de verwijzing en je betoog. Voor de goede orde: ik was niet ‘in mijn ziel geraakt’ hoor. En van mij mag het papieren boek verdwijnen. Ik heb een e-reader, al gebruik ik hem vrij weinig. Maar ik ben niet principieel tegen.
Ik ben het helemaal met je eens als je stelt “dat we overgaan van een samenleving waarin ‘bezit van’ centraal staat naar een samenleving waarin ‘toegang tot’ centraal staat.” Jij stelt voorts: “Voor ‘toegang tot’ moeten nog verdienmodellen worden uitgevonden, dit werkt sterk vertragend op de overgang.” Dat is mooi bondig samengevat hoe er in het boekenvak momenteel gedacht wordt (niet door iedereen, maar wel door de mensen die de koers bepalen).
Mijn punt is dat die visie een blinde vlek kent, omdat ze alleen naar het verdienmodel kijkt en niet naar wat je het distributiemodel kunt noemen. Beter nog kun je zeggen: je kijkt wel naar de economische functie van boeken, maar niet naar de politieke. Zoals het bij bezit niet alleen belangrijk is hoe bezit verkregen wordt, is het bij toegang ook niet alleen belangrijk hoe er toegang wordt verschaft. Het is ook belangrijk wié die toegang verschaft, en wie haar krijgt. En in welke mate.
Dus: is het een goed idee om twee multinationals (Amazon en Google) de volledige toegang te geven tot de volledige wereldliteratuur? En ze te laten bepalen wie er verder toegang toe heeft? Is het een goed idee om toegang tot ideeën afhankelijk te maken van toegang tot (alras schaarser wordende) energie? Zeker als de schaarsheid van energie zich per definitie vooral bij de armsten van deze wereld zal voordoen? Ik vind dat er op zijn minst nogal wat democratische haken en ogen zitten aan dat toekomstperspectief.
Daartoe zouden de e-bookprofeten zich moeten verhouden, zeker degenen die de boekenwereld volgens die nieuwe principes vormgeven. Maar dat doen ze niet. En dat lijkt me gevaarlijk.
Dank voor je reactie op mijn blog.
Als ik een boekwinkel binnenloop valt het me op dat het altijd dezelfde boeken zijn die op de stapels bij de ingang liggen. Ik heb ergens gelezen dat die selectie door de ‘boekenbranche’ gemaakt wordt. Ook de huidige boekenbranche kent dus wel ‘manipulatie’.
Door de digitalisering wordt het verdienmodel plotseling actueel. Dat je voor een papieren boek moet betalen vindt iedereen vanzelfsprekend, maar voor toegang tot informatie/vermaak is dat onduidelijk. Maar ook in het ‘boekenvak’ moet gewoon geld verdiend worden en daar is niets verkeerd aan.
Dat Google en Amazon de enige twee multinationals zijn die toegang tot de literatuur en kennis verschaffen daar ben ik niet zo van overtuigd, vooral omdat het verdienmodel in de ‘toegang tot’ samenleving nog onduidelijk is. Ten eerste zijn er veel meer partijen doe online (e) boeken verkopen, zelf de Hema pakt een graantje mee.
Veel belangrijker is echter dat het internet enorme mogelijkheden bied aan schrijvers en uitgevers om inkomen te genereren met ‘schrijven’.
Zo bieden ‘sociale media’ een goede mogelijkheid om boeken aan de man te brengen, buiten Amazon en Google om.
Ook kan een schrijver op voorhand een boek ‘verkopen’ via crowdfunding projecten als voordekunst.nl, ook een goede graadmeter of zijn idee aanslaat.
In het onderwijs kan een schrijver om maat gesneden boeken maken voor een bepaalde branche. Een wiskunde leergang speciaal voor de logistiek of de psychologie.
Ik ben het dan ook niet met je eens als je zegt: “Maar de inmense rol van het boek als kennisverspreider en aanzetter tot revoluties en verandering, die rol is definitief voorbij.” Denk alleen al aan wat door iedere ontwikkelingswerker als allerbelangrijkste element van zowel het bevorderen van vrouwenemancipatie als het bestrijden van armoede is: onderwijs. Dat is in hoge mate: leren lezen. Dat creëert zelfbewustzijn, wat weer zelfredzaamheid tot gevolg heeft, en ook het vermogen om tegen autoriteit op te staan.
Het lastige in de discussie is het -subtiele- onderscheid in het papieren boek en het e-boek. Onderwijs is inderdaad essentieel in het bestrijden van armoede en het zelfbewuster maken van mensen. Wel denk ik zelf dat het e-book betere mogelijkheden bied voor scholen dan het papieren boek. Vergeet ook niet de enorme toegang tot informatie in het algemeen via internet, die toegang maakt heb bezit van een (e-) book minder belangrijk.
Met het energie-vraagstuk heb je wel een punt. Er zal in de ICT veel zuiniger gewerkt moeten worden. De fysieke werkelijkheid zal ze daartoe dwingen. De e-reader is daar al een voorbeeld van. Het heeft geen bewegende delen meer en werkt dagen op 1x opladen